Zawartość tej strony wymaga nowszej wersji programu Adobe Flash Player.

Pobierz odtwarzacz Adobe Flash

glowna kontakt o_firmie produkty profilaktyka aktualnoscisponsoring dochodzenie_odszkodowan

ODLEŻYNY - ZAGROŻENIA I PROFILAKTYKA

Konsekwencją przedłużonego unieruchomienia chorego na twardym podłożu jest powstanie odleżyn.

Odleżyny to poprzedzone zaczerwienieniem ogniska martwicy, często przechodzące w stan głębokiego owrzodzenia. Stan ten może dotyczyć wszystkich warstw ciała pacjenta począwszy od naskórka na tkance kostnej kończąc. Powstają u chorych w bardzo złym stanie ogólnym, wyniszczonych. W praktyce spotykamy się z odleżynami u chorych z porażeniami i niedowładami, zwłaszcza po urazach rdzenia kręgowego. Powstałe owrzodzenia odleżynowe są trudno gojącymi się ranami, które przysparzają choremu dodatkowych cierpień, prowadzą do poważnych powikłań: odwodnienia, zaburzeń elektrolitowych, zapalenia kości, posocznicy. Niekiedy odleżyny są powodem śmierci.

Skóra składa się z trzech warstw: naskórka, skóry właściwej i tkanki podskórnej. Naskórek stanowi warstwę zewnętrzną bezpośrednio stykającą się ze środowiskiem zewnętrznym. Skóra właściwa jest warstwą środkową i znajdujące się w niej naczynia krwionośne dostarczają substancji odżywczych do tkanek obwodowych i uczestniczą w wymianie gazowej ( dostarczanie tlenu i odbieranie CO2 z tkanek ). Tkanka podskórna jest najbardziej wewnętrzną częścią skóry i składa się głównie z tkanki tłuszczowej. Znajdują się w niej pnie żylne i tętnicze od których odchodzą mniejsze naczynia do skóry. Główną funkcją skóry jest ochrona organizmu przed wpływem czynników zewnętrznych a więc mikroorganizmów, płynów i chemikalii. Inną ważną funkcją skóry jest uczestniczenie w termoregulacji organizmu. Odbywa się to poprzez wydalanie wody w postaci potu oraz oddawanie ciepła ze skórnych naczyń krwionośnych. Poprzez znajdujące się w skórze zakończenia nerwowe odbieramy za jej pośrednictwem bodźce dotykowe, bólowe, temperaturowe i ciśnieniowe.

Przyczyną powstania odleżyny jest niedokrwienie tkanek na skutek ucisku naczyń żylnych i tętniczych. Należy zdawać sobie sprawę z zasadniczej różnicy pomiędzy sytuacją pacjenta w pozycji leżącej i siedzącej. Różnica ta polega na stosunku powierzchni ciała mającej kontakt z podłożem do jego wagi. W pozycji siedzącej około 85% ciężaru ciała spoczywa na około 15% powierzchni ciała a więc proporcja wynosi około 1kg na 5,6 cm2. W pozycji leżącej 100% ciężaru ciała spoczywa na około 40% jego powierzchni co daje około 1 kg na 2,5 cm2. Tak więc naciski jednostkowe na siedzisku wózka są ponad dwukrotnie większe niż na łóżku.

Mechanizm powstawania owrzodzeń odleżynowych to: - ciśnienie proste, czyli ucisk z jednej strony przez twarde podłoże z drugiej strony przez kościec, - tarcie powierzchnią ciała chorego o bieliznę podczas stosowania nieodpowiedniej techniki zmiany pozycji lub ataków spastycznych, - działanie bocznych sił rozciągających, którymi działamy bezpośrednio na powierzchnię ciała chorego.

Ocena ryzyka odleżynowego stanowi pierwszy krok w podjęciu właściwych działań. Do grupy osób u których istnieje potencjalna możliwość wystąpienia odleżyn należą osoby unieruchomione w łóżku, przebywające większość czasu na wózku inwalidzkim z upośledzoną zdolnością do samodzielnej zmiany pozycji. W przypadku para- i tetraplegików około 70% osób uwikłanych było we wczesnym procesie leczniczo-rehabilitacyjnym faktem wystąpienia odleżyny.

Czynnikami zwiększającymi ryzyko powstania odleżyn są też: czas trwania choroby, wiek pacjenta, waga, stan odżywienia, zmiany neurologiczne - porażenie, wrażliwość skóry czy warunki socjalne. Na powstanie odleżyn może mieć wpływ także aktywność, czynność zwieraczy odbytu, cewki moczowej, ból, stan świadomości, cukrzyca, niewydolność oddechowa objawiająca się dusznością, sterydo- i chemioterapia. Świadomość czynników ryzyka pomaga w rozpoznaniu i ocenie problemów, planowaniu i realizacji profilaktyki lub opieki.

W ocenie stanu chorego możemy posłużyć się skalą Nortona.

tabela

Wynik równy lub niższy od 14 punktów świadczy o wysokim ryzyku powstania odleżyn.

Dla oceny leczenia oraz dla ewentualnych roszczeń pacjentów istotne jest prowadzenie dokumentacji obejmującej stanu zagrożenia i leczenia odleżynowego pacjenta stanowiącej załącznik do karty chorobowej. Przykład: chory w stanie dość dobrym - 3p, z powodu małej aktywności -3p, przebywający głównie w pozycji leżącej i ewentualnie siedzącej -2p, z powodu bardzo ograniczonej samodzielnej zmiany pozycji -2p, ze sporadycznym nietrzymaniu moczu i stolca -3p. Suma punktów 13 kwalifikuje pacjenta do grupy o wysokim ryzyku powstania odleżyn.

Profilaktyka przeciwodleżynowa polega na zastosowaniu właściwych środków i metod niedopuszczenia do pojawienia się odleżyn. Wcześniejsze objawy, które może zaobserwować sam pacjent, to: - zaczerwienienie skóry nie znikające po usunięciu ucisku, - pęcherze naskórka, - otarcie naskórka.

Zalecenia dla osób zagrożonych odleżynami: - zwrócenie uwagi na dietę uwzględniającą dużą zawartość białka, witamin i soli mineralnych, nie przejadanie się słodyczami, - codzienne mycie ciała i dobre osuszanie miejsc narażonych na ucisk, - kontrolowanie skóry za pomocą lusterka lub drugiej osoby, - dbałość o czystość bielizny osobistej i pościeli, - unikanie wilgotnej i mokrej bielizny, - unikanie skaleczeń lub uderzeń, - nosić miękkie ubranie i obuwie, - mieć codziennie prześcielone łóżko i dobrze naciągnięte prześcieradło, - unikanie twardych kółek pod łokcie i pięty, - unikanie nadmiaru talku, pudru, zasypek, które mogą się grudkować oraz jednoczesnego stosowania pudru i oliwki, - regularnie przestrzegać zmiany pozycji ciała, uwzględniając ułożenia na obu bokach, plecach i brzuchu, - stosować zabiegi poprawiające ukrwienie skóry: masaż i oklepywanie, nacieranie spirytusem salicylowym, wcieranie kremu propolisowego oraz dbanie o dostęp powietrza do tychże miejsc, - zastosować materac zmiennociśnieniowy.

W przypadku korzystania z wózka : - zmieniać pozycję siedzenia, - unosić się co 15-20 minut, aby chwilowo odciążyć miejsca nadmiernie obciążone i ułatwić lepsze ukrwienie tej okolicy; jeśli jest to niemożliwe siedzenie w wózku nie powinno trwać dłużej niż 2-3 godziny. - stosować pneumatyczną poduszkę przeciwodleżynową.

Okres leczenia odleżyn ogranicza, bądź uniemożliwia prowadzenie aktywnej rehabilitacji, zawsze wydłuża okres leczenia szpitalnego. Długotrwałe leżenie i uzależnienie od osób trzecich powoduje depresję, poczucie obniżonej wartości. Dramatu dopełnia fakt istnienia cuchnących, długogojących się ran. Podstawą nowoczesnego działania jest zapobieganie rozwojowi odleżyn. W wielu krajach zapobieganie odleżynom jest uznane za priorytetowe postępowanie środowiska medycznego. W oddziale szpitalnym przeznaczonym do leczenia i rehabilitacji pacjentów niepełnosprawnych jest to główny problem leczniczy i pielęgnacyjny. Oczywistym jest fakt, że odleżynom jest łatwiej zapobiegać niż je leczyć. Leczenie odleżyn wymaga odpowiedniej wiedzy, aby dokładnie ocenić rany i zastosować najodpowiedniejsze postępowanie lecznicze. Obecnie jedyną słuszną i stosowaną jest koncepcja wilgotnego leczenia ran. Polega ona na zamknięciu powierzchni rany za pomocą specjalnych półprzepuszczalnych, pochłaniających nadmiar wysięku opatrunków co pozwala na przyspieszenie leczenia o około 50 %.

Odleżyny w zależności od wielkości i lokalizacji wymagają w procesie leczenia dużych nakładów środków farmakologicznych, opatrunkowych, pracy ludzkiej, użycia drogiego i nie zawsze dostępnego sprzętu, jak np. laser. Koszt leczenia średniej wielkości odleżyny w warunkach szpitalnych to około 10.000 do 40.000 zł. Obecny stan wiedzy medycznej, dostępność środków pielęgnacyjnych i sprzętu rehabilitacyjnego dają możliwość wzrostu poziomu świadczonych usług medycznych.

Dostępne środki pomocnicze w profilaktyce przeciwodleżynowej. Poduszki i materace gąbkowe szybko miękną i tracą kształt, wystające elementy kostne u wyniszczonego chorego penetrują w głąb poduszki i w tych okolicach ciśnienie znacznie wzrasta, co zaburza i zwiększa ryzyko uszkodzenia skóry. Poduszki takie wchłaniają wilgoć, nie chronią przed tarciem. Z powodu trudności czyszczenia są siedliskiem bakterii. Zaletą jest niska cena oraz mała waga. Poduszki i materace żelowe w dużym stopniu redukują tarcie, niwelują ciśnienie pomiędzy wystającymi punktami kostnymi a podłożem. Poduszki żelowe doskonale korygują pozycję osoby siedzącej na wózku inwalidzkim. Ich wadą jest wysoka waga, żel łatwo ulega dezorganizacji, co wymaga codziennego, żmudnego ugniatania przed użyciem.

Poduszki pneumatyczne wielokomorowe znakomicie zapobiegają nadmiernemu naciskowi na tkankę co umożliwia lepsze ukrwienie i odżywienie tkanek. Niwelują dynamiczne siły reakcji podłoża w chwilach zmiany pozycji, jazdy po nierównym podłożu, ataku napięć spastycznych. Zmniejszają tarcie pomiędzy poduszką a ciałem i przemieszczanie się tkanek względem siebie poprzez specjalny elastyczny pokrowiec i elestyczne komory powietrzne, które umożliwiają dopasowanie się poduszki do ciała pacjenta. Jedną z najważniejszych zalet tych poduszek jest poprawa parametrów mikroklimatu pomiędzy siedziskiem wózka a ciałem pacjenta poprzez mechanizm naturalnej wymiany (unoszenia) powietrza - nadmiar ciepła i wilgoci wydostaje się spomiędzy przestrzeni międzykomorowych. Neopren z którego jest wykonana poduszka jest niepalny,odporny na ścieranie i rozciąganie, lekki oraz łatwy w czyszczeniu i utrzymaniu higieny.

Materace zmiennociśnieniowe zasilane pompą podpierają ciało chorego w cyklach 3-5 minutowych w różnych punktach co uniemożliwia powstanie odleżyn ale również powoduje masaż. Chory nie czuje zmęczenia mięśni, szybciej wraca do zdrowie, łatwiej znosi długotrwałe przebywanie w łóżku. Zastosowanie zmiennociśnieniowego materaca przeciwodleżynowego (wydatek rzędu 700-2000 zł w zależności od rodzaju materaca) a dla użytkowników wózków inwalidzkich pneumatycznej poduszki (wydatek rzędu 500-1000 zł, statycznej lub zmiennociśnieniowej) to w 90% przypadków całkowicie skuteczne wyeliminowanie możliwości powstania odleżyn. Z punktu widzenia ekonomiki leczenia a więc z punktu widzenia kas chorych finansowanie tego typu profilaktyki jest bezdyskusyjne. Jedynym problemem jest właściwa i rzetelna ocena medyczna stanu zagrożenia czy ryzyka odleżynowego pacjenta przez lekarza dla przydziału właściwego środka pomocniczego (poduszka, materac).

BADANIA ROZKŁADU CIŚNIEŃ DLA PODUSZEK PRZECIWODLEŻYNOWYCH.

Z terapeutycznego punktu widzenia celem ogólnym jest uzyskanie najmniejszego ciśnienia na siedzisku wózka w celu zapobiegania powstawaniu odleżyn. Jest rzeczą znaną, iż zmniejszenie przepływu krwi w warstwie skóry jest podstwowym wyznacznikiem powstania ryzyka odleżynowego. Pojawia się ono przy trwającym przez dłuższy czas nacisku miejscowym o wartości około 0,6-0,8 N/cm2. Przy nacisku około 1,4 N/cm2 przepływ krwi zmniejsza się o około 40% przepływu gdy nie ma żadnego nacisku. Przyjmuje się, iż wartość nacisku miejscowego około 1 N/cm2 jest wartością graniczną powyżej której ryzyko powstania odleżyn wzrasta znacznie. Pneumatyczna poduszka przeciwodleżynowa zbudowana jest z elastycznych komór wypełnionych powietrzem (64 szt.) i połączonych między sobą. Na skutek nierównomiernego obciążenia ciałem powietrze zostaje przepychane do komór mniej obciążonych i powierzchnia poduszki dopasowuje się do kształtu ciała. Umożliwia to równomierny rozkład sił unoszących siedzącą osobę czyli równomierny rozkład ciśnienia. W Instytucie Biomechaniki w Monachium wykonano pomiary ciśnienia statycznego i dynamicznego na siedzisku wózka inwalidzkiego przy użyciu poduszki z pianki poliuretanowej i pneumatycznej. Kolor czerwony na rysunkach przedstawiających rozkład ciśnień to ciśnienia powyżej 1 N/cm2 a więc ciśnienia najmniej pożądane.

Rysunek nr 1 pokazuje rozkład ciśnienia dla poduszki piankowej.

w1

Można zauważyć w miarę równomierny rozkład ciśnienia ze znacznym pikiem ciśnieniowym pod kością krzyżową. Rysunek nr 2 pokazuje rozkład ciśnienia dla poduszki pneumatycznej.

w2

Rozkład ciśnienia jest bardziej równomierny i co najważniejsze brak jest pików ciśnieniowych. Rysunek nr 3 pokazuje uśrednione ciśnienie dla poduszek: A - piankowej I B - pneumatycznej.

w3

Oba typy poduszek mają podobne wartości średnie ciśnień. Różnica wynosi 0,075 N/cm2 . Wynika to z tego, iż na poduszkę działa ta sama siła (ten sam pacjent) i ma tą samą powierzchnię - siedzisko wózka z poduszką. Rysunek nr 4 pokazuje sumę ciśnień maksymalnych dla obu poduszek.

w4

Jak widać poduszka pneumatyczna ma o 40% mniejszą sumę ciśnień maksymalnych niż poduszka piankowa i jest to bardzo ważna jej zaleta. Rysunek 5 I 6 pokazuje wyniki badań poduszki PNEUMAT.

w5 w6

Przebadana w instytucie poduszka PNEUMAT rozkłada ciśnienie w taki sposób, że wartość maksymalna ciśnienia nie przekracza 1 N/cm2 . W efekcie pacjent korzystający z tej poduszki jest zabezpieczony przed działaniem czterech głównych czynników powodujących odleżyny: 1.Nadmiernym statycznym naciskiem na tkankę wokół wystających elementów kostnych w okolicy których powstają odleżyny co umożliwia lepsze ukrwienie i odżywienie tkanek. 2.Siłami dynamicznymi (siły reakcji podłoża) powstającymi w chwilach zmiany pozycji, siadania, jazdy po nierównym terenie, ataków napięć spastycznych. Siły te niwelowane są przez powietrze znajdujące się w poduszce. 3.Tarciem pomiędzy poduszką a ciałem siedzącej osoby, poduszka jest wyposażona w pokrowiec z materiału, który umożliwia swobodne przesuwanie się po jej powierzchni. 4.Przemieszczanie się tkanek względem siebie, poduszka łagodnie dopasowuje się do zmian pozycji.

Zalety pneumatycznej poduszki w porównaniu z innymi szczególnie wyraźnie prezentują się w badaniach dynamicznych a więc w czasie jazdy na wózku z różnymi prędkościami. Wyniki tych badań zostaną przedstawione w terminie późniejszym.

| Napisz do Nas | Copyright by Pneumat|